कुमार षष्ठी मनाइँदै

प्रत्येक वर्ष ज्येष्ठ शुक्ल षष्ठीका दिन मनाइने कुमार षष्ठी पर्व आज देवताका सेनापति कुमार कार्तिकेयको पूजा आरधना एवं व्रत गरी मनाइँदैछ । सत्य युगमा महादेवका ज्येष्ठ सुपुत्रका रुपमा कुमार कार्तिकेय जन्मिएको सम्झनामा उहाँको पूजा आराधना गरी यो पर्व मनाउने गरिएको हो । षष्ठीबाट अपभ्रंश भएर कुमार कार्तिकेयलाई सिठी पनि भनिन्छ । यस दिन राजधानीलगायत शहरमा नेवार समुदायले कुवा, इनार, पोखरी, धारालगायत पानीका स्रोतको सफाइ गरी पूजाआराधना गर्छन् ।

 

मार्कण्डेयलगायत पुराणमा सिठी देवताका रुपमा पानीका स्रोतमा पूजा गर्नुपर्ने विषय उल्लेख गरिएको धर्मशास्त्रविद् एवं नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिका अध्यक्ष प्रा डा रामचन्द्र गौतमले राससलाई जानकारी दिए । पुराणको वचनअनुसार नै यो पर्व मनाउने परम्परा शुरु भएको हो । शिव पार्वतीले पृथ्वी घुमेर आउनेलाई पहिलो पूजा गर्ने रीत बसाल्ने घोषणा गरेपछि कुमारले आफ्नो वाहन मयूर चढेर ब्रह्माण्डको परिक्रमा गरे पनि गणेशले विश्व ब्रह्माण्ड भनेकै शिव पार्वती भनी पहिलो पूजाको अवसर पाएको कथा पनि विभिन्न पुराणमा उल्लेख गरिएको छ । गणेशपछि भने कुमारको पूजा गर्ने गरिन्छ ।

 

गणेशकुमाराभ्यां नमः भन्ने वाक्यले दुवैको पूजा गरिने उहाँले बताउनुभयो । यस दिन छ थरीका पूजा सामग्रीले सिठी नखको पूजाआराधना गरिन्छ । छवटा पात भएको कमलको फूल, मास, मुगी, केराउ, चामलको पीठो, गहुँको पीठो, कुमकुम आदिबाट बनाइएका खाद्यपदार्थ, छ थरी व्यञ्जनका साथ सिठी नखको पूजाआराधना हुन्छ । यसअघि कुनै कारणवश कूल पूजा गर्न रोकिएकाले आजैका दिन गर्ने चलन छ । यो चलन विशेषगरी नेवार समुदायमा बढी छ ।

 

पानीको पूजाआराधना गरी आजैदेखि रोपाइँको शुरुवात हुने भनाइसमेत छ । यस दिन स्थान विशेषअनुसार असारे गीत, कौला राग आदि गाउने गरिन्छ । पद, धन र मानको हानि भएका व्यक्तिले यस दिन व्रत गरी पूजाआराधना गरेमा गुमेको स्थान फिर्ता हुन्छ भन्ने विश्वाससमेत छ । यस पर्वका अवसरमा मध्यकालमा काठमाडौँका दुई टोलका मानिस युद्ध गरेको नाटक गर्ने परम्परा थियो । लडाइँमा चोटपटक लागेर मानिस घाइते हुन थालेपछि जङ्गबहादुर राणाले यो चलन बन्द गराएको भन्ने भनाइसमेत छ ।

 

ज्येष्ठ शुक्ल सप्तमीका दिन क्षेत्रपाटीस्थित नघल टोलमा रहेको कुमार कार्तिकेय (सिठी देवता) को मन्दिरमा पूजा सामग्रीसहित विभिन्न प्रकारका नैवेद्य लिएर पूजा गर्न जाने चलन छ । ज्येष्ठ शुक्ल सप्तमीका दिन राति कुमार कार्तिकेयलाई खटमा राखी राजधानीका शहरका विभिन्न स्थानमा घुमाउने गरिन्छ । यस वर्ष भने नयाँ भेरियन्टसहितको कोरोना भाइरसबाट बच्न जारी बन्दाबन्दीका कारण जात्राको विधिमात्र गर्ने तयारी भएको छ । काभ्रेपलाञ्चोकको सदरमुकाम धुलिखेलमा छवटा टाउको भएको कार्तिकेयको मूर्ति छ । त्यो मूर्तिले कुमारका छ शक्तिको चारित्रिक प्रभाव दर्शाउँछ । कुमारका छ टाउका भएकाले छ प्रकारका सामग्री एवं नैवेद्यले पूजा गर्ने चलन बसेको भन्ने भनाइ पनि छ ।