प्राचीन बटौली बजारको इतिहास, महिमा र महत्व (फोटो फिचर)

बुटवल, २१ असार । पश्चिम नेपालको ऐतिहासिक, साँस्कृतिक एवं प्रमुख व्यापारिक केन्द्रको पहिचान बोकेको प्राचीन बटौली बजार अहिले प्रायः सुनसान देखिन्छ । पहाड र तराईलाई जोड्ने प्रवेशद्वारका रूपमा रहेको बटौली बजारले प्राचिनकालदेखि नै व्यापार, संस्कृति, सभ्यता र सामाजिक सम्बन्धको विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएको पाइन्छ । उत्तरतर्फका पहाडी जिल्लाबाट आउने जडीबुटी, घ्यू, मह, ऊन, हस्तकला तथा दक्षिणतर्फका तराई र भारतबाट आउने नुन, कपडा, मसला, धातुका सामग्री लगायतका वस्तुको किनबेच हुने प्रमुख केन्द्रका रूपमा बटौली बजार प्रसिद्ध थियो ।

इतिहासका विभिन्न कालखण्डमा बटौली बजारले पश्चिम नेपालको आर्थिक गतिविधिलाई गतिशील बनाएको थियो । व्यापारका लागि आउने विभिन्न जातजाति, भाषा र संस्कृतिका मानिसहरूको जमघटका कारण यहाँ सामाजिक सद्भाव, साँस्कृतिक विविधता र सहअस्तित्वको सुन्दर उदाहरण विकसित भएको पाइन्छ । पुराना घर, मठमन्दिर, पाटीपौवा तथा ऐतिहासिक संरचनाहरूले यस बजारको गौरवशाली इतिहासलाई अझ जीवन्त बनाएका छन् ।

आधुनिक विकाससँगै बुटवल पश्चिम नेपालको प्रमुख औद्योगिक, शैक्षिक, स्वास्थ्य तथा व्यापारिक केन्द्रका रूपमा विकसित भएको छ । बुटवल औद्योगिक क्षेत्र स्थापना भएपछि उद्योग, रोजगारी र उत्पादनका अवसरहरू विस्तार भए। आज बुटवलले लुम्बिनी प्रदेशको आर्थिक मेरुदण्डका रूपमा आफ्नो पहिचान स्थापित गरेको छ ।

बटौली बजार पर्यटकीय दृष्टिले पनि अत्यन्त महत्वपूर्ण छ । नजिकै रहेको सिद्धबाबा क्षेत्र, तिनाउ नदी, मणिमुकुन्द सेन उद्यान (फूलबारी), नुवाकोट गढी, तथा पाल्पा र लुम्बिनीतर्फ जाने प्रमुख मार्गमा यसको अवस्थिति भएकाले आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकका लागि यो आकर्षक गन्तव्य बनेको छ । धार्मिक, ऐतिहासिक र प्राकृतिक सम्पदाको संगम भएकाले बटौली बजारले पर्यटन प्रवद्र्धनमा समेत उल्लेखनीय योगदान पुर्याएको छ ।

प्राचीन बटौली बजार केवल एउटा व्यापारिक केन्द्र मात्र होइन, पश्चिम नेपालको आर्थिक समृद्धि, साँस्कृतिक एकता र ऐतिहासिक गौरवको प्रतीक हो । यसको संरक्षण, संवद्र्धन र प्रचारप्रसार गर्न सके आगामी पुस्ताले आफ्नो ऐतिहासिक सम्पदाको सही मूल्यांकन गर्न सक्नेछन् । साथै, यस क्षेत्रको पर्यटन, व्यापार र स्थानीय अर्थतन्त्रलाई थप सुदृढ बनाउन पनि यसले महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउनेछ । त्यसैले प्राचीन बटौली बजारको महिमा र महत्वलाई राष्ट्रिय सम्पदाका रूपमा सम्मान गर्दै यसको ऐतिहासिक पहिचान जोगाउनु आजको आवश्यकता हो ।

तस्वीरहरु : हरिश ढकाल